Izbori u Stanarima

Još se pravo nisu ni ohladile strasti nakon završetka opštih izbora, a stranke već čekaju novi izbori. Ovi baš i neće pobuditi toliku pažnju medija, jer se radi o "nevažnim" opštinama - Stanarima, Istočnom Drvaru i opštini Domaljevac-Šamac u Federaciji. Želim da napravim mali uvod u izbore u Stanarima, jer se radi o novoformiranoj opštini, u kojoj se po prvi put biraju načelnik i odbornici u skupštini.

Izbori će biti održani 1. februara 2015. godine. Po podacima CIK-a na biračkom spisku Stanari nalazi se 7859 birača. S tim brojem birača Stanari su negdje u rangu opština Rudo, Milići ili Gacko.

Kakve rezultate možemo očekivati u Stanarima? Srećom, na raspolaganju su nam rezultati od prije samo 2 mjeseca. Evo kako stoje stvari ako se iz rezultata za grad Doboj izdvoje samo biračka mjesta koja sada pripadaju Stanarima:

Namjerno sam izostavio rezultate za Narodnu skupštinu Republike Srpske, jer su obično ti rezultati najreprezentativniji i iz njih se najbolje vidi odnos snaga političkih stranaka u određenoj opštini. Evo kako stvari stoje u Stanarima:

Ukupno 5 politčkih stranaka, odnosno koalicija prelazi cenzus od 3%. Da su opšti izbori od 12. oktobra bili lokalni, SNSD bi imao 7 odbornika, i nedostaje mu još 1 odbornik za većinu u skupštini opštine. Gledajući rezultate, SNSD-u ne fali puno pa da dođe i do 8. odbornika, pri čemu bi SDS izgubio jednog. Ali, ovo je analiza "šta bi bilo kad bi bilo". Prije samo dvije godine, situacija je bila drugačija:

Ovo su rezultati lokalnih izbora za grad Doboj kada se izdvoje samo biračka mjesta koja sada pripadaju Stanarima. Za skupštinu opštine, rezultati su upravo obrnuti od 2014. godine - SDS bi imao 7, a SNSD 5 odbornika.

Potrebno je obratiti pažnju na nevjerovatna 32 politička subjekta koja su 2012. godine učestvovala na lokalnim izborima za Skupštinu Grada Doboj, pa je došlo do rasipanja glasova, te su stranke i kandidati koji nisu prešli cenzus od 3% osvojili čak 435 glasova (preko 8%), što je daleko više nego u izborima za NS RS 2014. godine. Ipak, na predstojećim lokalnim izborima neće biti takvog rasipanja, jer se na izbore prijavilo 12 političkih subjekata, od toga 5 nezavisnih kandidata.

Preliminarni rezultati u osvit utvrđenih potpunih rezultata

CIK najavljuje da bi utvrđeni rezultati mogli biti objavljeni sutra, 27.10. Prije objavljivanja potpunih rezultata, evo najnovijih podataka, nakon što su prebrojani glasovi poštom, u odsustvu itd.

Domovina je prestigla i Socijalističku partiju po broju glasova, ali nema promjene u distribuciji mandata:

Što se pojedinačnih funkcija tiče, nema velikih promjena:

Preliminarni rezultati za pojedinačne funkcije

Ovo je stanje na dan 22.10.2014. godine, po preliminarnim, nepotpunim rezultatima CIK-a. Posljednjih 3-4 dana novi podaci se odnose isključivo na glasove poštom, odnosno glasove u odsustvu, mobilne timove i DKP. Prebrojano je oko 16.000 glasova.

Za Predsjedništvo BiH Ivanić vodi sa 6546 glasova:

Što se tiče pozicije Predsjednika i potpredsjednika Republike Srpske, Dodik vodi sa 8137 glasova. Ramiz Salkić je bošnjački potpredsjednik, a Josip Jerković hrvatski:

Za Narodnu skupštinu RS nije bilo promjena, ali se Domovina približila petom mandatu. Bukvalno im fali 8 glasova da bi dobili osmi mandat, koji bi po trenutnim rezultatima izgubio SNSD. Takođe, Domovina ima samo 206 glasova manje od NDP-a. Međutim, računajte da nedostaju rezultati sa 11% redovnih biračkih mjesta gdje SNSD dobija mnogo više glasova.

Raspored mandata u NS RS

Kandidati veoma pažljivo prate lične glasove, tako da su mediji već izvještavali o sastavu Narodne skupštine Republike Srpske. Naravno, prije toga treba odrediti koliko koja stranka osvaja mandata. Juče je CIK objavio i prve rezultate glasanja putem pošte. Evo kako trenutno izgleda raspored mandata po izbornim jedinicama za NS RS:

	Izborna jedinica
	1	2	3	4	5	6	7	8	9	komp.	total
SNSD	2	3	5	2	2	3	2	2	3	6	30
SDS	2	2	3	2	2	3	2	2	2	4	24
DNS	1	1	1		1	1	1			2	8
PDP	1	1	1			1	1		1	1	7
NDP			1			1				3	5
SP			1						1	3	5
Domovina	1				1		1			1	4
	7	7	12	4	6	9	7	4	7	20	83

Očekivano, koalicija Domovina je dobila najviše glasova u odsustvu, putem pošte i iz DKP-a - ukupno 3.484, ali se raspored mandata nije promijenio. Treba im još oko 3.000 glasova, da bi mogli razmišljati o petom mandatu. Moguće je da će te glasove i dobiti prebrojavanjem preostalih glasačkih listića koji su stigli poštom, ali treba računati da još uvijek nije prebrojano oko 11% redovnih biračkih mjesta, a tu veće stranke dobijaju srazmjerno više glasova itd. itd.

Takođe, očekivao sam da bi koalicija okupljena oko HDZ-a u izbornoj jedinici 4 mogla osvojiti direktan mandat. Međutim, za sada nisu ni blizu, iako su dobili preko 1.400 glasova poštom.

Zanimljivo, kada se pogleda gornja tabela, vidi se da SDS ni u jednoj izbornoj jedinici nema više direktnih mandata od SNSD-a, pa čak i u izbornoj jedinici 6 (Bijeljina), gdje su SNSD-ovi pojedinačni kandidati doživjeli potop.

Rezultati izbora 2014, lokalna vlast - prednost ili balast

Šta znači političkoj partiji imati lokalnu vlast u vrijeme opštih izbora? Bez obzira na mogućnost da se lokalni resursi stave u službu opštih izbora, generalno je na ovim izborima to bila omča oko vrata. Posljedica je to ekonomski loše situacije, ali isto tako i loše stranačke organizacije i slabih kadrovskih rješenja. Da ne bih govorio uprazno, evo liste opština gdje je SNSD izgubio načelnika 2012. godine, a 2014. godine pobijedio:

1. Kozarska Dubica
2. Gradiška
3. Srbac
4. Oštra Luka (uz napomenu da je 2012. godine pobijedio načelnik DNS-a)
5. Kostajnica (Željka je izgubila malom razlikom, ostala tri nivoa je SNSD dobio)
6. Šipovo
7. Kneževo
8. Petrovo (SNSD dobio sve osim NS RS)
9. Teslić (SNSD dobio sve osim Parlamenta BiH, istina veoma mala razlika za pojedinačne funkcije)
10. Šekovići (SNSD-ov načelnik izabran 2011. godine na prijevremenim izborima, 2012. godine izgubio na redovnim lokalnim izborima)
11. Han Pijesak
12. Trnovo
13. Višegrad
14. Rudo
15. Čajniče
16. Trebinje

Iz ove perspektive izgleda da je SNSD-u bilo dobro što je gubio načelnike na lokalu. Ali treba se prisjetiti i situacije iz 2012. godine kada je najčešće bila situacija "jedan protiv svih", i SNSD-ovi kandidat za načelnike su gubili od kandidata veoma širokih koalicija (koje su ponegdje uključivale i DNS i SP). Ono što su mnogi namjerno ili slučajno previdjeli tada, jeste da je SNSD kao stranka ostao jak, pa je u mnogim gore navedenim opštinama imao najviše glasova za odborničke liste (Koz. Dubica, Gradiška, Srbac, Oštra Luka, Šipovo, Kneževo, Šekovići, H. Pijesak, Trnovo, Rudo, Trebinje).

Ova priča ima i drugu stranačku stranu - opštine gdje SNSD dugo drži lokalnu vlast, a sada je izgubio: Novi Grad, Kotor Varoš, Brod, Derventa, Modriča.

Iz priče namjerno isključujem opštine koje su najteže stradale u poplavama - Šamac, Doboj, pa i Bijeljinu. U Šamcu je SNSD doživio potop, u Doboju je egal, dok u Bijeljini, čini mi se, nisu poplave presudile, nego sjajni (organizaciono) Mićo Mićić, koji je dokazivao svoju snagu.

Ovi izbori mi liče na teniski meč u kojem je SNSD jači igrač, diktira igru (osim u Bijeljini), pravi mnogo direktnih poena, ali i mnogo neiznuđenih grešaka (unforced errors), tako da je u zbiru rezultat prilično izjednačen.

Žene (i mladi) u politici

Mnogo vremena je prošlo otkako sam napisao posljednji post, nezavršenu analizu lokalnih izbora 2012. godine. Izbori su prošli, ima više od pola godine, sada birači već znaju kakvi su oni koje su birali. Ali to ostavljam njima - da žive sa svojim uspjesima ili promašajima.

S obzirom da sam u posljednje vrijeme radio dosta seminara na temu zastupljenosti mladih i žena u politici, želim na blogu da podijelim neke statističke podatke. Prije svega jer postoje samo zbirne analize i analiza CIK-a po opštinama, ali nigdje nisam pronašao analizu po strankama. Zato sam se naoružao strpljenjem i odvojio dovoljno vremena da opštinu po opštinu analiziram kakav je izborni rezultat. Ovaj post može poslužiti i drugima, da ne moraju sami da broje sve kandidate.

Vidi se da najveće stranke imaju i najviše izabranih žena, dok neke stranke (Šešeljevi radikalni npr.) uopšte nemaju žena u svojim redovima.

SNSD je po pitanju zastupljenosti žena i dalje najbolji, prati ga SDS, dok svi ostali zaostaju. Pri tom imajte na umu da smjernice Evropske komisije teže zastupljenosti od 40%.

Evo kako to izgleda kada se uporede rezultati lokalnih izbora u Republici Srpskoj 2008. i 2012. godine.

Došlo je i do apsolutnog i relativnog smanjenja broja žena u lokalnim skupštinama. Istina, smanjenje nije veliko, ali trend ne ohrabruje.

Ja bih volio uraditi ovakvu analizu i za mlade, ali podaci o godištima izabranih odbornika nisu javno dostupni za sve opštine. Podacima jedino raspolaže CIK, međutim do sada nisu objavljivali starosnu strukturu izabranih odbornika. Na zvaničnim veb prezentacijama nekolicine opština/ gradova moguće je pronaći godišta i druge podatke za aktuelne odbornike, ali ima mnogo opština koje ove podatke nemaju, ili čak nisu ažurirali ni podatke o sastavu skupštine opštine/ grada na osnovu rezultat lokalnih izbora 2012. godine.

Ipak, evo dva zanimljiva grafikona koji govore o učešću mladih na izborima, za područje cijele BiH. Prvi grafikon uporedno pokazuje odziv mladih (do 30 godina) i "starih" (preko 30 godina) na izborima od 2002. do 2012. godine. Drugi pokazuje odziv mladih na posljednjim izborima, ali tačno po godištima (od 18 do 30 godina).

Postoji vjerovanje da su mladi nezainteresovani za izbore, da je njihova izlaznost slaba. I dok vidimo da izlaznost mladih jeste konstantno manja od izlaznosti onih preko 30 godina, ta razlika nije velika - radi se samo o 2 do 3 procenta. Interesantan je i drugi grafikon koji pokazuje da najmlađi birači sa 18 i 19 godina, koji po prvi put glasaju na izborima, imaju najveću izlaznost, dok se približavanjem 30-toj godini zainteresovanost za izbore smanjuje. Dostupni podaci govore da su "najbolji" birači u dobi između 50 i 70 godina, jer je njihova izlaznost preko 60%.

Za kraj, jedan uporedni grafikon o izvršnoj vlasti.

Vlada Republike Srpske, pored toga što na čelu ima ženu, i po broju ministarki je bolja od vlada u regionu i približava se toj željenoj cifri od 40% žena.

Lokalni izbori 2012. - Ko je shvatio poruku? (1)

Izbori su prošli, rezultati su poznati, čak je i ponovljeno glasanje u Istočnom Mostaru i Istočnom Drvaru gotovo. Red je da napišem nešto o rezultatima i pojavama koji su ih obilježili. U narednih nekoliko postova baviću se različitim aspektima netom završenih lokalnih izbora.

Ko su pobjednici, a ko gubitnici?

Sada mi se već čini da se lokalni izbori posmatraju isključivo kroz prizmu načelnika. Bitno je samo koliko je koja stranka uspjela da osvoji načelničkih pozicija, dok se odbornici "ne računaju". Samo oni koji su direktno uključeni u lokalnu politiku znaju koliko problema imaju načelnici koji nemaju stabilnu skupštinsku većinu, ili još gore - koji uopšte nemaju većinu u skupštini opštine/ grada.

I ako posmatramo načelnike, pobjednik ovih izbora je SDS. Nema tu puno šta da se oduzme ili doda. I pojedinačno, ili kao dio koalicija, SDS je uspio da osvoji najviše načelničkih mjesta. SNSD je doživio veliki pad i prepolovio broj svojih načelnika. Da ne bih govorio napamet, evo i tabele sa rezultatima:

	2012.	2008.	2004.
SNSD	17	36	15
SDS	27	16	34
koalicija SNSD-SDS (Foča)	1	-	-
koalicije sa SNSD-om	2	2	-
koalicije sa SDS-om	7	1	-
DNS	2	3	1
SDA	1	1	2
NDS	1	-	1
SNS	1	-	-
SRS RS	1	-	-
nezavisni kandidati	2	1	1
SP	-	1	5
SDP	-	1	1
PDP	-	-	2

Namjerno stavljam i rezultate iz 2004. i 2008. godine, da biste mogli da poredite stanje u Republici Srpskoj nekad i sad. Otprilike smo se sada vratili na odnos iz 2004. godine. Nekoliko trendova treba zapaziti. Dok prije 8 godina niti jedan kandidat koalicije nije prošao, danas je čak 10 izabranih načelnika na toj poziciji u ime neke koalicije.

Ovaj recept sa koalicijama opozicija (SDS, PDP i drugi) su prvi put ozbiljnije primjenili na prijevremenim izborima u Bileći, početkom 2010. godine. I tada je bilo uspješno. Sada je koaliranje ponovljeno u dosta opština. Zahvaljujući tim koalicijama, pobijeđen je SNSD u nekim tradicionalno jakim opštinama kao što su Gradiška, Srbac ili Kozarska Dubica. Rezultat za opoziciju bi bio bolji da su uspjeli da koalicije naprave u svim opštinama. SNSD je u nekim opštinama pobijedio zahvaljujući razjedninjenosti opozicije (npr. Banja Luka i Bileća).


Bileća

Dok je opozicija shvatila da jedino zajednički mogu da pobijede SNSD, SNSD je dosta kruto ulazio u dogovore oko koalicija na lokalu, prije svega sa koalicionim partnerima iz NS RS - DNS-om i Socijalistima. U samo dvije opštine SNSD je bio u koaliciji za načelnika (Petrovac i Kotor Varoš) i u obje pobijedio. U nekim opštinama (Prijedor, Ugljevik, Čelinac), ne samo da koalicioni partneri nisu bili zajedno, već su bili najžešći protivnici. Foču namjerno ostavljam po strani, jer tamo se vidjelo da SNSD i SDS mogu zajedno, kada im je cilj da promijene dominantnog načelnika, koji je na toj poziciji već 8 godina.



Foča


Rekao bih da će ovaj recept biti primjenjen i na opštim izborima 2014. godine. Mnogo je teže napraviti zajedničku listu kandidata za poslanike, ali se opoziciji ovo nameće kao najbolji način da ostvari dobe rezultate na opštim izborima. SNSD će morati malo razmisliti da li vrijedi i dalje tvrdoglavo insistirati na isključivo samostalnom nastupu, jer teško je očekivati euforiju kakvu smo imali 2006. godine i natpolovičnu većinu u parlamentu.

Kada sam već analizirao SNSD i SDS, red je da pomenem i druge stranke. DNS je jedina stranka koja iz izbora u izbore osvaja nekoliko načelničkih mjesta. Imaju Prijedor kao bazu, i odatle šire svoj uticaj. Ostale stranke sporadično osvajaju poneku opštinu. Zanimljivo da PDP kao treća (ili četvrta) stranka već dugo vremena nema svog samostalnog načelnika (mada će imati svog čovjeka u Trebinju).


Trebinje

Sada smo u fazi konstituisanja opštinskih parlamenata. Moguće su različite koalicija "na lokalu", često zavisno od ličnih odnosa rukovodstava opštinskih odbora, a manje od ideologija ili koalicija koje postoje na višim nivoima. Koalicije ipak najviše zavise od toga koliko ko ima odbornika, i o tome ću pisati u slijedećem postu.